Blog DP: Ar goll

Posted on Mer, 2013-04-17 10:28 by David Pountney

Syniadau mawr...


Ddydd Gwener diwethaf yn Linz cefais y cyfle i lwyfannu cynhyrchiad newydd o opera newydd ar gyfer agoriad tŷ opera newydd sbon.  Fydd hi ddim yn syndod ichi wybod nad ydw i erioed wedi gwneud hynny o’r blaen. Opera gan Philip Glass oedd hi (Spüren der Verirrten – Olion y Colledig) a hwn oedd y trydydd tro imi fod yn gyfrifol am bremiere un o’i operâu (mae ganddo dros 20), ond gan iddo nodi mai “rhyw unwaith bob ugain mlynedd” y bydd ein llwybrau’n cwrdd yn ôl pob tebyg (mewn gwirionedd: 1980 – Satyagraha yn Rotterdam, 1992 The Voyage yn y Met., 2013 Linz) mae’n annhebygol y caf bedwerydd cynnig, oni bai imi ddarganfod fformiwla Makropoulos.


Mae gan Linz bellach theatr newydd fawreddog ar ôl rhyw 30 mlynedd o ddadlau gwleidyddol. Testun embaras oedd bod mab mwyaf drwg-enwog y lle wedi cynnwys ei gynlluniau yntau ar gyfer tŷ opera newydd yn ei lyfr, Mein Kampf, ac wedi enwi’r union safle lle dylid ei adeiladu. Trwy siawns anffodus a dirgel ffyrdd dichellgar gwleidyddiaeth, dyna’n wir yr union fan lle saif yr adeilad newydd!


Yn y cyfamser cafwyd cynllun uchelgeisiol i naddu’r tŷ opera i mewn i’r graig uwchlaw afon Donau, a fyddai wedi bod yn olygfa ysblennydd. Rhoddwyd y farwol i’r cynllun hwn wedi i’r Freiheitlichen – sef y blaid Awstriaidd sy’n cyfateb i UKIP, dan eu Führer carismataidd ar y pryd Herr Haider – fynd i lywodraeth glymblaid gyda’r ceidwadwyr, a hybu ymgyrch refferendwm gwrth-ddiwylliant gyda chefnogaeth y papurau tabloid, gan lwyddo i ennyn “Na” pendant i’r syniad.  Efallai bod hyn i gyd yn swnio’n gyfarwydd iawn i’r rhai fu’n brwydro dros ein Canolfan Mileniwm ein hunain!


Ond nid ar chwarae bach y mae trechu’r Landeshauptmann (Llywodraethwr rhanbarthol) – dyn bychan o gorff a chanddo lais cras – a daliodd ati â’i ymgyrch i drawsnewid seilwaith diwylliannol Linz. Y canlyniad yw tŷ opera newydd gwych wedi’i ddylunio gan bensaer o Brydain, Terry Pawson, am ddwbl pris y cynllun blaenorol – sef y swm anhygoel o €180 miliwn (£155 miliwn)! Cyfrannodd y Llywodraeth Genedlaethol 25 miliwn, tref Linz (200,000 o bobl!) 36, a daeth y bil am y gweddill, sef o leiaf 110 miliwn, i ranbarth Awstria Uchaf – poblogaeth 1.3 miliwn! Wnaeth hyn ddim mennu dim ar y Llywodraethwr Puringer – sy’n llwyddo’n gelfydd i gyfuno swyddi Llywodraethwr, Gweinidog Cyllid a Gweinidog Diwylliant! Yn y Gynhadledd agoriadol i’r Wasg, dywedodd y geiriau canlynol, a ddylai gael eu hargraffu ar ddesg pob un yn yr Adran Ddiwylliant yn San Steffan, os nad eu tatŵio ar eu talcenni: “Mi alla i edrych i fyw llygad pob trethdalwr a dweud yn gwbl hyderus y caiff pob ceiniog o’r buddsoddiad hwn ei ad-dalu gyda llog yn y cyfraniad a wneir gan ddiwylliant i ffyniant economaidd Awstria Uchaf.”


Mae peth wmbredd o dystiolaeth ystadegol i gefnogi ei farn, gan gynnwys y dystiolaeth am yr effaith economaidd ranbarthol a gaiff ein Cwmni Opera Cenedlaethol, sydd 5 gwaith yn fwy na buddsoddiad Cyngor y Celfyddydau ynddo (mae gen i alergedd i’r gair ‘cymhorthdal’) ond gŵyr pawb ei bod yn anodd cael unrhyw wleidydd, yn enwedig yn y gwledydd hyn, i sefyll a dweud hynny.


Mae’r opera ei hun yn osodiad o destun nodweddiadol enigmatig gan Peter Handke, y mae ei gynildeb barddonol eithafol o gryno’n bwrw goleuni dystopaidd a thywyll ar gymdeithas gyfoes. Tipyn o syndod yw canfod, o ychwanegu ychydig o ysgrifennu corawl hwyliog gan Philip Glass a choreograffi ysbrydoledig gan Amir Husseinpur, inni lwyddo i drawsnewid hyn yn ddathliad afieithus o theatr – yn weledigaeth o gyfeiriadau posibl i lwyfan newydd. Mwy o syndod fyth yw bod Handke wedi croesawu’r trawsffurfiad hwn o’i estheteg foel arferol:  “Rwy’n canfod fod fy ngeiriau’n cael eu cyfoethogi gan ddirgelwch ailadrodd trwy gerddoriaeth”.


Wedi ei lansio â hyfdra a steil canmoladwy, mae’r adeilad bellach yn eiddo i’w 600 o weithwyr a fydd yn cynnal darpariaeth barhaus o opera, opereta, sioeau cerdd, bale a theatr, am “y 150 mlynedd nesaf o leiaf” – dan yr arwyddair goleuedig hwn:


"Die Wirtschaft für’s Leben, die Kunst für’s Erleben."


"Yr economi er mwyn byw, y diwylliant er mwyn profi."